Για το βιβλίο «Δωσίλογοι και Ονειροπόλοι»
Του Θανάση Πετράκου
Το νέο ιστορικό μυθιστόρημα του καθηγητή Ξενοφώντα Κοντιάδη «Δωσίλογοι
και Ονειροπόλοι-Μια αληθινή ιστορία» είναι
κατά τη γνώμη μου ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από όλους .Είναι από τα καλλίτερα βιβλία του είδους του που
έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια και
το μοναδικό που όταν τελείωσα το
διάβασμα του ξαναδιάβασα πάλι ορισμένα του κεφάλαια .
Το πρώτο που σε εντυπωσιάζει όταν ανοίξεις το βιβλίο είναι όταν πας στο τέλος και δεις τις
πηγές . Καταλαβαίνεις αμέσως ότι ο συγγραφέας
έκανε πολύ σοβαρή έρευνα δύο χρόνων πριν γράψει το βιβλίο
.
Το δεύτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι διαφέρει από τα δυο
προηγούμενα εξαιρετικά επίσης βιβλία του τα οποία ήταν «Η τρέλα ν’ αλλάξουν τον
κόσμο» (2022), το οποίο αναφέρεται στη ζωή και τον θάνατο του Δημήτρη Μπάτση και
του Νίκου Μπελογιάννη, και «Η νύχτα που έφυγε ο Παύλος» (2023), στο οποίο πραγματεύεται τις ηρωικές ιστορίες του Γρηγόρη Λαμπράκη και
του Παύλου Φύσσα .Στα προηγούμενα βιβλία του οι ήρωες ήταν «από την ίδια πλευρά του ποταμού». Ενώ
στο «Δωσίλογοι και Ονειροπόλοι-Μια
αληθινή ιστορία» οι πρωταγωνιστές- ήρωες
είναι τρείς καθηγητές Ιατρικής οι οποίοι ,παρότι ξεκινάνε από την ίδια
περίπου αφετηρία, φιλοβασιλικοί ,φιλογερμανοί και ευνοούμενοι της τότε εξουσίας,
λόγω βέβαια του υψηλού επιστημονικού τους κύρους , ακολουθούν εντελώς
διαφορετική πορεία . Αυτό το γεγονός, το
κάνει πιο συναρπαστικό και πιο
ενδιαφέρον από τα προηγούμενα .
Από τη μια πλευρά ήταν ο Κωνσταντίνος
Λογοθετόπουλος ,προπάππους του συγγραφέα
καθηγητής Γυναικολογίας, που
έγινε δωσίλογος “πρωθυπουργός” της
κατοχικής κυβέρνησης υπό τους Ναζί, κατά την περίοδο 1942-1943 και από την άλλη ήταν ο καθηγητής
Χειρουργικής Πέτρος Κόκκαλης ,ο
χειρουργός με τα «χρυσά χέρια» που από ευνοούμενος του Βασιλιά εντάχθηκε στην Αντίσταση κατά των κατακτητών ,συμμετείχε ως υπουργός στην κυβέρνηση του Βουνού στη κατοχή ,εντάχθηκε στο Κ.Κ.Ε. ,αρνήθηκε μετά το Δεκέμβρη ΤΟΥ 44 να αποκηρύξει το ΕΑΜ ,με την
ιδιότητα του γιατρού πήρε μέρος στον εμφύλιο μέσα από τον Δ.Σ.Ε.
του αφαιρέθηκε η ιθαγένεια οπότε πήρε το δρόμο της προσφυγιάς και πέθανε στη
Λ.Δ. της Γερμανίας καθώς και
ο νεαρός καθηγητής χειρουργικής Ξενοφών Κοντιάδης ,παππούς και συνονόματος
του συγγραφέα , φίλος του Πέτρου Κόκκαλη αλλά και γαμπρός του Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου
. Ο Ξενοφώντας Κοντιάδης δολοφονήθηκε από τους Ναζί τα τέλη του Απριλίου του 1941 ,την ώρα του καθήκοντος ,την ώρα που χειρουργούσε τραυματίες
φαντάρους στο Νοσοκομείο Ιωαννίνων . Ήταν
ένας άνθρωπος με υψηλές αξίες, ένας
πραγματικός πατριώτης ,ένας ήρωας
ο οποίος παρότι είχε τη δυνατότητα να
φύγει από τη πρώτη γραμμή ,λόγω των
γνωριμιών του πεθερού του, αρνήθηκε. Θεωρούσε πιο σημαντικό να είναι συνεπής στα λόγια που είπε στους
φοιτητές του στο τελευταίο μάθημα όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος στις 28 Οκτωβρίου 1940. «Κύριοι γνωρίζετε τι
συνέβη στην πατρίδα μας. Πιστεύω ότι ο καθένας θα πράξει το καθήκον του» .Για αυτό ενώ έβλεπε τον κίνδυνο
για τη ζωή του είπε «εδώ είναι η θέση μου».
Σε αυτό το σημείο θα μου επιτρέψει ο συγγραφέας να διαφωνήσω
μαζί του(είναι το μοναδικό σημείο
του βιβλίου που διαφωνώ) .Ο βομβαρδισμός του Νοσοκομείου Ιωαννίνων από
τη Γερμανική αεροπορία ενώ είχε ήδη το μέτωπο καταρρεύσει , και είχε ως αποτέλεσμα και το μαρτυρικό θάνατο του
παππού του την
ώρα του καθήκοντος, δεν είναι
«ένα πολεμικό γεγονός», ΕΙΝΑΙ ένα
ειδεχθές έγκλημα πολέμου και μάλιστα
χωρίς καμία δικαιολογία .
Η μεγάλη αξία του βιβλίου δεν είναι μόνο το
γεγονός ότι μέσα από τη ζωή
και τις απόψεις των πρωταγωνιστών -ηρώων του βιβλίου γίνεται
αναλυτική αναφορά στα βασικά
ιστορικά γεγονότα από την περίοδο μετά
τη λήξη του Α Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τη κήρυξη του Β Παγκοσμίου πολέμου. Ούτε
ακόμη ότι στη συνέχεια με έναν αριστοτεχνικό τρόπο μέσω των τριών
πρωταγωνιστών του βιβλίου διαβάζεις μαζί με τη ζωή τους και όλα τα βασικά
γεγονότα του έπους του 40, της κατοχής , της Εθνικής
Αντίστασης , της Λευκής τρομοκρατίας μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας , του εμφυλίου
μέχρι την προσφυγιά των ηττημένων του ΔΣΕ και τα μεταεμφυλιακά χρόνια . Ούτε
ακόμη ότι μέσα από τη ζωή, τη δράση ,την
προσφορά και την προσωπικότητα του Πέτρου Κόκκαλη είναι ένα βιβλίο
ύμνος στην Εθνική Αντίσταση. Όλα
αυτά φυσικά καθιστούν το βιβλίο πολύ
σημαντικό.
Η μεγάλη αξία του
βιβλίου είναι κατά τη γνώμη μου είναι
ότι
1. «Περνάει» το
βιβλίο μηνύματα και για το σήμερα κυρίως για το ποια πρέπει να είναι η
στάση των πνευματικών ανθρώπων κυρίως
στις μεγάλες στιγμές για τη χώρα τους , φυσικά για όποιον-α θέλει να σκεφτεί και δεν έχει παρωπίδες ή εμμονές. Λέει ο Πέτρος
Κόκκαλης όταν μετά το Δεκέμβρη του 44 τον πιέζουν να αποκηρύξει το ΕΑΜικό
του παρελθόν και τον προειδοποιούν για τις διώξεις που θα έχει «…τις δικές μου αξίες ,τα δικά μου
βιώματα δεν μπορώ να προδώσω…» Είπε ο Ξενοφών Κοντιάδης ενώ μπορούσε να σωθεί «…Πως
θα μπορέσω να κοιτάξω τους φοιτητές μου στα μάτια..». Λέει πάλι ο Π.Κ. «…Μέτρο της επιτυχίας
δεν είναι να προσαρμοζόμαστε σε αυτό που
κάνει πιο εύκολη τη ζωή μας… αλλά αυτό που
προτάσσει την αξιοπρέπεια και την αυτονομία μας από αυτό που μοιάζει
αναπόδραστη εξέλιξη των πραγμάτων …»
2. Ότι κάνει με επιτυχία ,προσπάθεια μιας βαθύτερης ερμηνείας
,χωρίς απλοποιήσεις και επιφανειακές προσεγγίσεις της πορείας των τριών πρωταγωνιστών. Γιατί ο καθένας ακολούθησε διαφορετικό δρόμο παρότι
ξεκίνησαν από την ίδια περίπου αφετηρία ?
Τι είναι αυτό που βαραίνει στις επιλογές ζωής του κάθε ανθρώπου ,στις μεγάλες στιγμές της ζωής
του?.
Στο ερώτημα π.χ. «Ναζιστής ή αριβίστας» για το Λογοθετόπουλο η απάντηση είναι
σύνθετη και προκύπτει και από αυτό που γράφει η σύζυγος του «… αυτόν τον
υπερφιλόδοξο άντρα…» και από τα ίδια τα λόγια του Κ.Λ. «…Ναι είμαι Γερμανόφιλος
, αντικομουνιστής, φιλοβασιλικός, αλλά όχι ναζιστής…» αλλά και από τα λόγια του Πέτρου Κόκκαλη για
τον Κωνσταντίνο Λογοθετόπουλο « …Το να
είσαι Γερμανόφιλος μπορώ να το καταλάβω .Όμως να σου έχουν δολοφονήσει οι
Γερμανοί τον άντρα της κόρης σου δεν το χωράει ο νους μου…», «…για να ικανοποιήσει τη μεγαλομανία του ,αδίστακτος μπροστά σε κάθε
ευκαιρία για δύναμη και προβολή…»
Στο δεύτερο ερώτημα για το Πέτρο Κόκκαλη «Πως εσύ
ένας ευνοούμενος του βασιλιά έγινες
κομμουνιστής?» Απαντάει ο ίδιος ο Π.Κ.
«…Δεν είναι οι ιδέες μου που με οδήγησαν στις πράξεις μου αλλά τα βιώματα…»
εννοώντας την γενοκτονία από τη πείνα το πρώτο χρόνο της κατοχής . «…Το ΕΑΜ είναι αυτή τη στιγμή
η μόνη σεβαστή δύναμη αντίστασης….» .
3. Επιχειρεί να ερμηνεύσει γιατί ο Ναζισμός ,πέραν των άλλων γνωστών αιτιών , απέκτησε και μαζική βάση υποστήριξης στον
απλό λαό , και μέσα από τα λόγια της ίδιας της Γερμανίδας συζύγου του
Λογοθετόπουλου. «…Η Γερμανικότητα είναι κάτι πέρα από τους μύθους και τις
εικόνες μια αισθητική αντίληψη όπου οι
μύθοι γίνονται πραγματικότητα. Ίσως αυτό προσπαθούσε να οικειοποιηθεί ο
Χίτλερ που αισθητικοποίησε όσο κανείς άλλος την πολιτική ….» «…δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Χίτλερ και το Εθνικοσοσιαλιστικό κίνημα
έιχε κατανοήσει καλλίτερα από οποιονδήποτε άλλον τις ψυχικές ανάγκες των
ανθρώπων τη δεκαετία του 1930…».
4. Είναι βιβλίο συμβολή στην ερμηνεία της ήττας και του
Εαμικού κινήματος και του Δ.Σ.Ε. μέσα από τη διορατική σκέψη και τα λόγια του Άρη Βελουχιώτη και του Πέτρου
Κόκκαλη .Λέει ο Άρης απαντώντας στον Σβώλο «…Ούτε ενοποίηση της Αντίστασης θα
γίνει ,ούτε συμφωνία με τους Μοναρχικούς και τους Εγγλέζους . Υπάρχουν αστικές
ή σοσιαλιστικές επαναστάσεις όπως λές ,υπάρχουν όμως και οι προδομένες
επαναστάσεις …» όπως και η σοφή άποψη του Πέτρου Κόκκαλη ,μετά τη
συμφωνία του Λιβάνου , «….δεν μπορεί
να γίνει συνεννόηση μαζί
τους γιατί αυτοί που δεν πήραν μέρος
στον εθνικό αγώνα μισούν εκείνους που έδωσαν τα πάντα για αυτόν …» Αλλά και για την ήττα του Δ.Σ.Ε. λέει ο Π.Κ.
« …την ηγεσία την βαραίνει ότι υπερ. εκτίμησε τις δικές μας στρατιωτικές
δυνάμεις …»
5. Είναι και συμβολή στον αγώνα για τη διεκδίκηση των
Γερμανικών αποζημιώσεων μέσα από το ημερολόγιο του ίδιου του Κ.Λ. «…αρνήθηκαν
οι Γερμανοί να παραδώσουν μηχανήματα ως αντιστάθμισμα του αναγκαστικού δανείου…» , «…ο λαός πέθαινε από τη πείνα γιατί ήταν πολύ
μεγάλες οι δαπάνες για τη συντήρηση των κατοχικών δυνάμεων…»
6. Αποκαλύπτεται ότι ο Πέτρος Κόκκαλης δεν ήταν μόνο
κορυφαίος των κορυφαίων επιστήμονας αλλά και κορυφαίος θεωρητικός του Μαρξισμού
αλλά και άνθρωπος με υψηλές ηθικές και
πνευματικές αξίες . Πρωτοπόρος στην αναζήτηση ενός σοσιαλισμού με δημοκρατία
και Ελευθερία. Είναι χαρακτηριστικές οι φράσεις του «…είχαμε πιστέψει στην
απελευθερωτική δύναμη το κομμουνισμού ,αλλά είχαμε παγιδευτεί σε έναν
καταπιεστικό μηχανισμό…», «….ο
κομμουνισμός δεν είναι φόρμα ,δεν είναι περίβλημα αλλά περιεχόμενο .Και το
περιεχόμενο πρέπει να το κρατάμε ζωντανό και να το εμπλουτίζουμε …» «…πρέπει να προφυλάξουμε τον κομμουνισμό από
τον αυταρχισμό…» Αλλά και η κριτική του στην 7η ολομέλεια της
Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. μετά την καθαίρεση του Ζαχαριάδη «…δεν μπορούμε να
κάνουμε τα ίδια που έκανε ο Ζαχαριάδης…»
Παρά όμως τη κριτική του και τη μελαγχολική του φράση «…τίποτα πιο
θλιβερό από το θάνατο μιας αυταπάτης…» λέει
τη μεγάλη κουβέντα «…ποτέ μην αρνηθείς το παρελθόν, να το ενσωματώνεις στο
παρόν ,να σχηματίζεις το μέλλον. Πρέπει
να πεθάνουμε συνεπείς με τον εαυτό μας
και τους αγώνες μας ….»!!! Δείχνοντας πόσο Μεγάλη και πολιτική προσωπικότητα
ήταν.
7. Δίνει απάντηση στη γνωστή άποψη που έχει διαχρονική ισχύ , όσων αντί να αντισταθούν ,συνεργάζονται με ισχυρούς «για να σώσουν το λαό» μέσα από
τα ίδια τα λόγια του Τσολάκογλου «…υπερτιμήσαμε τις δυνάμεις μας ότι θα
καταφέρουμε να θέσουμε όρια στους Γερμανούς…» αλλά και του Λογοθετόπουλου όταν
παραιτήθηκε σοκαρισμένος αυτός ο Γερμανόφιλος από την αγριότητα των Γερμανών .
8. Τέλος ο συγγραφέας αποκαλύπτει στο νέο του βιβλίο και μια «κρυφή» του πλευρά.
Μια εξαιρετική περιγραφική δεινότητα . Οι περιγραφή των εικόνων της φύσης στα βουνά είναι καταπληκτική.